31 خرداد: تولد جناب آقای بازیگر

یاسین محمدی – انتظامی در سال 1303 واپسین سال حکومت سلسله‌ی قاجار در محله‌ی سنگلج تهران به‌دنیا آمد؛ محله‌ای که حالا بدل به پارک شهر شده است. او پس از گذراندن تحصیل در هنرستان صنعتی، در تئاترهای لاله‌زار کنترلچی شد. فعالیت هنری‌اش را با پیش‌پرده‌خوانی آغاز کرد و پس از مدتی فعالیت در تماشاخانه‌های مختلف لاله‌زار مثل هنر و گیتی، به «تئاتر فرهنگ» راه پیدا کرد که مؤسسش عبدالحسین نوشین بود.

سقوط رضاشاه فضای بازی را در عرصه‌ی هنر در دهه‌ی 1320 پدید آورده بود تا هنرمندان با آزادی بیشتری فعالیت کنند. عبدالحسین نوشین که خود از سران حزب توده بود، بعد از تئاتر فرهنگ، تئاتر فردوسی را راه‌اندازی کرد، اما در سال 1327 دستگیر شد و به زندان افتاد و تئاتر فردوسی تعطیل شد. حدود 20 ماه پس از تعطیلی تئاتر فردوسی، شاگردان نوشین که انتظامی کم‌کم به یکی از شاخص‌ترین‌های آن‌ها بدل می‌شد، تئاتر فردوسی را راه‌اندازی کردند و نوشین در قرارهای هفتگی با لرتا، همسرش، به گروه تئاتری‌اش مشاوره می‌داد و آن‌ها را از راه دور هدایت می‌کرد.

عزت‌الله انتظامی

نوشین و برخی دیگر از رهبران حزب توده در 24 آذر 1329 از زندان قصر گریختند و پس از مدتی اختفا به اتحاد جماهیر شوروی رفتند. مسئولیت مخفی کردن نوشین را به عزت‌الله انتظامی سپردند. حزب توده خانه‌ای با دو اتاق در حوالی پیچ شمیران برای انتظامی گرفت تا او با همسرش فلور و فرزندش مجید که سه ساله بود در یک اتاق آن خانه زندگی کنند و اتاق دیگر هم به محل اختفای عبدالحسین نوشین اختصاص یابد.

عزت‌الله انتظامی
عزت‌الله انتظامی، علی نصیریان و جمشید مشایخی در پشت صحنه‌ی یک تئاتر

با وقوع کودتای 28 مرداد 1332 تئاتر سعدی که در حوالی چهارراه مخبرالدوله بود آتش گرفت و انتظامی هم چند روز پس از کودتا دستگیر شد و به زندان افتاد. او پنج ماه بعد با اعلام برائت از حزب توده از زندان آزاد شد و شبانه و با اتوبوس به هانوفر آلمان رفت تا هم مدتی از فضای امنیتی ایران دور باشد و هم از فرصت حضور در آنجا برای آموزش بازیگری بهره ببرد. انتظامی برای درآوردن خرج زندگی و تحصیلش مجبور شد در یک کارخانه‌ی ذوب‌آهن کار کند.

عزت‌الله انتظامی
عزت‌الله انتظامی و نصیریان در فیلم «آقای هالو»

او وقتی در اواسط دهه‌ی 1330 به ایران بازگشت، دیگر آن فضای جدی و هنری دهه‌ی قبل در تئاترها وجود نداشت و تماشاخانه‌های لاله‌زار نمایش‌های آتراکسیون اجرا می‌کردند و اموراتشان را با رقص و آواز می‌گذراندند. او که علاقه‌ای به کار در این فضا نداشت در وزارت بهداری استخدام شد و مدتی به کار دوبله پرداخت تا این‌که مصطفی اسکویی و همسرش مهین اسکویی در یوسف‌آباد تئاتر آناهیتا را بنیان گذاشتند.

عزت‌الله انتظامی
عزت‌الله انتظامی در فیلم «حاجی واشینگتن»

در سال 1338 دکتر مهدی فروغ او را از وزارت بهداری به اداره‌ی تازه‌تأسیس هنرهای زیبای کشور منتقل کرد تا فصل جدیدی از فعالیت تئاتری عزت‌الله انتظامی در دو دهه‌ی بعد رقم بخورد. کمی بعد راه افتادن نمایش‌های تلویزیونی انتظامی و هم‌نسلانش را در تئاتر به چهره‌هایی شناخته‌شده بدل کرد، اما قوانین اداره‌ی هنرهای زیبا و سخت‌گیری شخصی دکتر فروغ مانع از حضور انتظامی و دیگر کارمندان این اداره در سینمای آن روزگار می‌شد که جریان اصلی‌اش فیلمفارسی بود.

عزت‌الله انتظامی
عزت‌الله انتظامی در فیلم «خانه خلوت»

بالاخره مجوز بازی برای انتظامی و دیگر بازیگران نمایش «گاو» نوشته‌ی غلامحسین ساعدی و با کارگردانی جعفر والی در فیلمی به همین نام با کارگردانی جوانی به‌نام داریوش مهرجویی صادر شد تا انتظامی پس از 28 سال فعالیت تئاتری وارد سینما شود.

عزت‌الله انتظامی
عزت‌الله انتظامی و خسرو شکیبایی در فیلم «هامون»

موفقیت فیلم «گاو» که انتظامی بازیگر نقش اصلی آن بود، انتظامی را بر آن داشت تا در 46سالگی به دانشگاه برود. با همکاری دکتر نامدار، رئیس دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران و تأیید هیأت امنای دانشگاه، انتظامی بدون کنکور وارد این دانشکده شد. او در سال 1351 از رشته‌ی هنرهای دراماتیک با پایان‌نامه‌ای درباره‌ی پیش‌پرده‌خوانی فارغ‌التحصیل شد.

عزت‌الله انتظامی
عزت‌الله انتظامی و محمدعلی کشاورز در فیلم «کمال‌الملک»

انتظامی در دهه‌ی 1350 در کنار بازی و کارگردانی در تئاتر، به‌تدریج حضورش در سینما را پررنگ‌تر کرد که از مهم‌ترین کارهای آن دوره می‌توان به «بی‌تا» (۱۳۵۱)، «پستچی» (۱۳۵۱)،«صادق‌کرده» (۱۳۵۱)، «ستارخان» (۱۳۵۲)، «دایره‌ی مینا» (1357) اشاره کرد.

عزت‌الله انتظامی
عزت‌الله انتظامی و سعید راد در فیلم «صادق‌کرده»

با وقوع انقلاب اسلامی، انتظامی به‌کل تئاتر را کنار گذاشت و بر بازی در سینما و تلویزیون متمرکز شد.

عزت‌الله انتظامی چهار بار در دوره‌های هفتم، دوازدهم، بیستم و بیست‌ودوم جشنواره‌ی فیلم فجر برای فیلم‌های «گراند سینما» (1367)، «روز فرشته» (1372)، «خانه‌ای روی آب» (1380) و «گاوخونی» (1382) به سیمرغ بلورین جشنواره‌ی فیلم فجر دست یافته است.

عزت‌الله انتظامی
عزت‌الله انتظامی و بهرام رادان در فیلم «گاوخونی»

پیش از این از فیلم «خانه‌ای روی آب» در میان آثار شاخص رضا کیانیان سخن گفتیم و حالا با آرزوی سلامتی و طول عمر برای آقای بازیگر که امروز 94ساله می‌شود، چهار اثر برتر دیگر او را درمیان ده‌ها کار درخشان و جاودانه مرور می‌کنیم:

  1. ناصرالدین‌شاه آکتور سینما (1370)

    این کمدی تاریخی ادای دین محسن مخملباف به سینما بعد از دو فیلم توقیف‌شده‌ی «شب‌های زاینده‌رود» (1369) و «نوبت عاشقی» (1369) است و عنوان فرعی «روزی روزگاری سینما» را یدک می‌کشد. در این فیلم سیاه‌وسفید که مرزهای زمانی روایت را در ساختاری فانتزی به‌هم ریخته، انتظامی، در نقش عنوان یعنی ناصرالدین‌شاه بازی می‌کند که در ابتدا مخالف سینماست اما با دیدن «گلنار» (با بازی فاطمه معتمدآریا)، شخصیت اصلی نخستین فیلم سینمای ایران «دختر لر» (1312)، عاشق او می‌شود و برای به‌دست آوردنش به‌دنبال سینما می‌رود. مخملباف در این فیلم پازلی از داستان‌های فیلم‌های شاخص تاریخ سینمای ایران را با داستان اصلی پیوند زده تا انتظامی 22 سال بعد از فیلم «گاو» (1348) در نماهایی از این فیلم نقش تاریخی «مش حسن» را بازآفرینی کند. فیلم در دهمین دوره‌ی جشنواره‌ی فیلم فجر در هشت رشته نامزد سیمرغ بلورین شد و در حالی از عزت‌الله انتظامی برای بازی در این فیلم و نیز فیلم «خانه‌ی خلوت» (1370) در این جشنواره تقدیر شد که سیمرغ بلورین بازیگر اصلی مرد به فرامرز صدیقی برای فیلم «دادستان» رسید و حتی ابوالفضل پورعرب بازیگر فیلم «نرگس» هم دست‌خالی ماند. انتظامی دو سال پیش‌تر هم با فیلم «هامون» (1368) نامزد سیمرغ بلورین بازیگر مکمل مرد شده بود که در آن دوره هم جایزه را به اکبر عبدی بازیگر فیلم «مادر» (1368) واگذار کرده بود. از دیگر بازیگران اصلی فیلم «ناصرالدین‌شاه آکتور سینما» می‌توان به مهدی هاشمی، محمدعلی کشاورز، اکبر عبدی و داریوش ارجمند اشاره کرد.

    عزت‌الله انتظامی در فیلم «اجاره‌نشین‌ها»

  2. اجاره‌نشین‌ها (1365)

    انتظامی که با فیلم «گاو» (1348) داریوش مهرجویی وارد سینما شده بود، بی‌وقفه در هشت فیلم بعدی این کارگردان بازی کرد: «آقای هالو» (۱۳۴۹)،«پستچی» (۱۳۵۱)، «دایره‌ی مینا» (۱۳۵۷)،«مدرسه‌ای که می‌رفتیم» (۱۳۵۹)، «اجاره‌نشین‌ها» (۱۳۶۵)، «شیرک» (۱۳۶۶)، «هامون» (۱۳۶۸) و «بانو» (۱۳۷۰). توقیف فیلم «بانو» در کنار اختلافات مالی قدیمی پایانی بر همکاری مهرجویی و انتظامی بود. در میان این فیلم‌ها «اجاره‌نشین‌ها» با توجه به فضای کمدی آن، فرصتی ناب برای عزت‌الله انتظامی بود تا هنرش در این زمینه را در سینما به‌نمایش بگذارد. او در این فیلم در نقش «عباس‌آقا سوپرگوشت» بازی می‌کند؛ مباشر مالک متوفای یک ساختمان که شامل چند واحد آپارتمان است و نیاز به تعمیرات اساسی دارد و «عباس‌آقا» تلاش می‌کند تا با ممانعت از تعمیرات، بتواند خانه را صاحب شود. «اجاره‌نشین‌ها» در پنجمین جشنواره‌ی فیلم فجر در هفت رشته نامزد دریافت جایزه شد. انتظامی به‌خاطر بازی در این فیلم در کنار علی نصیریان هم‌بازی او در «شیر سنگی» و داریوش ارجمند برای فیلم «ناخدا خورشید» سه نامزد لوح زرین جشنواره بودند که جایزه درنهایت به بازی تکرارنشدنی داریوش ارجمند رسید. این نخستین نامزدی عزت‌الله انتظامی پس از انقلاب بود. اکبر عبدی، زنده‌یاد حسین سرشار، زنده‌یاد حمیده خیرآبادی، رضا رویگری، ایرج راد، سیاوش تهمورث، فریماه فرجامی، منوچهر حامدی، فردوس کاویانی و منیژه سلیمی دیگر بازیگران این فیلم بودند.

    عزت‌الله انتظامی در فیلم «اجاره‌نشین‌ها»

  3. هزاردستان (1366)

    انتظامی که پیش از انقلاب تنها در فیلم «ستارخان» با زنده‌یاد علی حاتمی همکاری کرده بود، این بخت را یافت تا در سریالی که حاتمی سال‌ها در ذهن داشت و پس از پیروزی انقلاب دست‌به‌کار ساختنش شد، نقش عنوان را بازی کند، اگرچه نقش اصلی این سریال پرستاره را جمشید مشایخی (رضا خوشنویس) ایفا می‌کند. «هزاردستان» اسم رمزی «خان مظفر» در کمیته‌ی مجازات است که حاکم قبلی کرمان بوده و شخصیتی بسیار پرنفوذ است کمیته در ادامه‌ی ترورهای پیشین تصمیم به ترور او می‌گیرد، اما او به این راحتی‌ها دم به تله نمی‌دهد و حتی اعضای کمیته را می‌خرد. اگرچه «خان مظفر» شخصیتی حقیقی در تاریخ محسوب نمی‌شود، اما این شخصیت را برگرفته از عبدالحسین میرزا فرمانفرما نخست‌وزیر دوره‌ی احمدشاه می‌دانند که در گریم نیز چهره‌ی انتظامی به او بسیار نزدیک شده است. تولید این سریال از سال 1358 آغاز شد و تا سال 1366 طول کشید و حکایت دشواری‌ها و تغییرات و سانسورهای آن خود داستانی مطول است. انتظامی در طول ساخته شدن این سریال با علی حاتمی در فیلم‌های ماندگار «حاجی‌واشینگتن» (1361)، «کما‌ل‌الملک» (1362) و پروژه‌ی ناتمام حاتمی «جعفرخان از فرنگ برگشته» (1366) همکاری کرد. در فیلم «مادر» (1368) هم برای نقش «محمدابراهیم» انتخاب شد و تا مرحله‌ی تست گریم هم پیش رفت، اما به‌ناگهان محمدعلی کشاورز جانشین او شد و در «دلشدگان» (1370) هم اثری از انتظامی نبود. اگرچه انتظامی و حاتمی بالاخره کدورت‌ها را دور ریختند تا بار دیگر در «جهان‌پهلوان تختی» (1373) با هم همکاری کنند، اما دست اجل به حاتمی مهلت نداد این پروژه را به پایان برساند.

    عزت‌الله انتظامی
    عزت‌الله انتظامی سریال «هزاردستان»
  4. گاو (1348)

    سرآغاز فعالیت انتظامی در سینما به ماندگارترین نقش او بدل شد. «مش‌حسن» مردی روستایی که عاشق گاوش است و یک روز که به شهر رفته اهالی روستا متوجه مرگ گاو مش‌حسن می‌شوند و گاو مرده را به چاه می‌اندازند تا او خبردار نشود. تقریباً تمام بازیگران فیلم پیش‌تر در نمایش «گاو» به کارگردانی جعفر والی بازی کرده بودند. مهرجویی 30ساله پیش از «گاو» فقط یک فیلم ضعیف با نام «الماس 33» (1346) ساخته بود و قطعاً حضور غلامحسین ساعدی، جعفر والی و علی نصیریان نقش بسزایی در شکل‌گیری این فیلم مهم تاریخ سینمای ایران داشته است. انتظامی برای بازی در این فیلم جایزه‌ی هوگوی طلایی جشنواره شیکاگو را دریافت کرد تا نخستین جایزه جهانی بازیگری سینمای ایران را به نام خود سند بزند. از دیگر بازیگران فیلم «گاو» می‌توان به جمشید مشایخی، فیروز بهجت‌محمدی، عزت‌الله رمضانی‌فر، پرویز فنی‌زاده، خسرو شجاع‌زاده، محمود دولت‌آبادی، مهین شهابی و عصمت صفوی اشاره کرد.

    عزت‌الله انتظامی فیلم «گاو»

The post 31 خرداد: تولد جناب آقای بازیگر appeared first on فیلم‌نت‌نیوز.

31 خرداد: تولد جناب آقای بازیگر


بازیگران و سینما

دیدگاه ها خاموش هستند.

آخرین آموزشهای آشپزی

تازه ترین نوشته ها

بهرام رادان حضور در...

درتاریخ : جولای - 20 - 2018

دیدگاه‌ها برای بهرام رادان حضور در «رقص روی شیشه» را تایید کرد بسته هستند

آخرین قسمت سریال «گلشیفته»...

درتاریخ : جولای - 18 - 2018

دیدگاه‌ها برای آخرین قسمت سریال «گلشیفته» فردا می‌آید + جدیدترین تصاویر بسته هستند

14 ژوئیه: تولد استاد...

درتاریخ : جولای - 16 - 2018

دیدگاه‌ها برای 14 ژوئیه: تولد استاد یگانه‌ی سینما بسته هستند

فیلمبرداری «دو کیلومتر به...

درتاریخ : جولای - 14 - 2018

دیدگاه‌ها برای فیلمبرداری «دو کیلومتر به کردان» به پایان رسید + تصاویر بسته هستند